Το φαράγγι της Σαμαριάς βρίσκεται στα Λευκά Όρη σε ένα σύμπλεγμα βουνών που η μεγαλύτερη κορυφή φτάνει τα 2450μ. υψόμετρο (πάχνες). Έχουν ονομαστεί έτσι απο το γεγονός ότι τα χιόνια που βρίσκονται στις κορυφές τους δεν λιώνουν ποτέ.

Στην αρχή της διαδρομής για τον ΕΔΛΟ (Εθνικό Δρυμό Λευκών Όρεων-Φαράγγι Σαμαριάς) και σε υψόμετρο 1080μ. θα συναντήσουμε το οροπέδιο του Ομαλού. Μια επίπεδη περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα σε 7 ψηλές κορυφές των Λευκών Ορέων.

Περπατώντας λίγο πιο πάνω και στα 1250μ. υψόμετρο συναντάμε την βόρεια είσοδο του φαραγγιού που έχει το όνομα Ξυλόσκαλο. Το όνομα αυτό το πήρε από το γεγονός ότι οι άνθρωποι παλαιότερα, πριν γίνει το μονοπάτι που υπάρχει σήμερα, για να κατέβουν μέσα στο φαράγγι είχαν μια ξύλινη ανεμόσκαλα.

Ακριβώς απέναντί μας μένει επιβλητικό γυμνό και απόκρημνο βουνό με το όνομα Γκίγκιλος. Γκίγκιλος θα πει σαπισμένος. Το όνομα σάπιος το πήρε από τα βράχια που πέφτουν κάθ’ όλη την διάρκεια του έτους. Είναι ένα ασυνήθιστο βουνό με απόκρημνες πλαγιές και μεγάλες σάρες.

Κατά την αρχαιότητα πίστευαν ότι ήταν ιερό βουνό και στην πηγή του, που ονομάζεται ληνοσέλι, λουζόταν ο θεός Δίας.

Για να μπούμε στο μονοπάτι που μας οδηγεί μέσα στο φαράγγι θα πρέπει να αρχίσουμε να κατηφορίζουμε στο σκαλισμένο στα βράχια μονοπάτι, ενώ δεξιά και αριστερά μας βλέπουμε πεύκα και κυπαρίσσια. Το μονοπάτι έχει μήκος 13χλμ. και σε κάθε 1,5μχλ. υπάρχουν οργανωμένοι χώροι για ξεκούραση, νερό για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Ύστερα από τέσσερα χιλιόμετρα φτάνουμε στον Άγιο Νικόλαο. Η περιοχή έχει πάρει το όνομα της από την εκκλησιά του Αγίου Νικολάου που υπάρχει εκεί. Η εκκλησιά έχει χτιστεί πάνω στα ερείπια αρχαίου ιερού ναού του θεού Απόλλωνα. Στην ίδια περιοχή κατά την αρχαιότητα υπήρχε η πόλη Καινώ.

Στην περιοχή γύρω από τον Άγιο Νικόλαο υπάρχουν αιωνόβια κυπαρίσσια τα οποία θεωρούνται από τα αρχαιότερα στην Ευρώπη με ηλικία που ξεπερνά τα χίλια χρόνια. Ακόμα, εδώ θα συναντάμε ένα είδος ενδημικού αγριολούλουδου, την πανέμορφη Παιώνια!!!

Περπατώντας άλλα 3 χλμ. Περίπου, στο κέντρο της διαδρομής, θα συναντήσουμε την Σαμαριά.

Εκεί μέχρι το 1962 ήταν ένας μικρός οικισμός 30 περίπου ανθρώπων και είχε το όνομα που έχει σήμερα το φαράγγι (Σαμαριά).

Το όνομα του χωριού προήλθε από το παλιό εκκλησάκι της Οσίας Μαρίας με σύμπτυξη των δυο λέξεων << Οσία Μαρία – Σα Μαρία – Σαμαριά >>

Οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί αναγκάσθηκαν το 1962 που το φαράγγι ανακηρύχθηκε Εθνικός Δρυμός να φύγουν για να μπορέσει η φύση να αναπτυχθεί ανενόχλητη από την ανθρώπινη παρουσία.

Συνεχίζοντας πιο κάτω το τοπίο αλλάζει συνεχώς, τα δάση εναλλάσσονται με τεράστια κάθετα βράχια και στο 11^ο χλμ. συναντάμε το πιο εντυπωσιακό σημείο του φαραγγιού, τις πόρτες ή σιδερόπορτες με το ποτάμι στο κάτω μέρος, ενώ από πάνω υψώνονται κάθετα βράχια που φτάνουν τα 300μ. και η απόσταση μεταξύ τους είναι μόλις 3μ.

5χλμ. μετά τις πόρτες, φτάνουμε στην έξοδο του φαραγγιού στον παλιό οικισμό της Αγίας Ρουμέλης. Εδώ, στην Αγία Ρουμέλη βρισκόταν η αρχαία πόλη Τάρρα. Μια ανεξάρτητη πόλη με δικό της νόμισμα και πιθανόν η πρώτη περιοχή που επεξεργάστηκε το γνωστό μας γυαλί.

3χλμ. μετά την έξοδο καταλήγουμε στο Λυβικό πέλαγος στον νέο οικισμό της Αγίας Ρουμέλης. Μια οργανωμένη περιοχή ήπιας τουριστικής εκμετάλλευσης.

                          ΛΕΥΚΑ ΟΡΟΙ                                                                        ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΟΜΑΛΟΥ

                                                     ΞΥΛΟΣΚΑΛΟ                                                                              

                                               ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

                                                        ΣΑΜΑΡΙΑ                        

           ΠΟΡΤΕΣ                                                                      ΑΓΙΑ ΡΟΥΜΕΛΗ